ChatGPT ile uzun metin özetleme: önemli noktaları çıkarma rehberi

Belirsiz özet isteği genelde ya çok uzun ya da çok yüzeysel sonuç verir. Hedef uzunluk verin: 5 madde, 1 paragraf, 1 sayfa veya bölüm başlıklarıyla kısa özet. Format da net olmalı: madde listesi, tablo, soru-cevap veya kısa paragraf. Bu sınırlar çıktıyı karşılaştırılabilir ve düzenlenebilir kılar.

Uzun metinlerde her satır eşit önem taşımaz. Prompta şunları ekleyin: Mutlaka yer alması gereken konular (ör. bütçe, tarih, riskler) ve özet dışı bırakılması gereken kısımlar (ör. tekrarlayan giriş, ekler). Bu ayrım, özeti gereksiz detaydan arındırmaya yardımcı olur.

Özet teknik ekip için mi, yönetim için mi, yoksa konuya yeni biri için mi hazırlanacak? Okuyucu seviyesi dilin sade veya teknik olmasını belirler. Genel bir kural: uzman olmayan okuyucu için kavramları kısa açıklamalarla destekleyin; uzman okuyucu için doğrudan sonuç ve veri odaklı madde listesi tercih edilebilir.

Aşağıdaki yapı başlangıç taslağı olarak kullanılabilir: Kaynak türü: [rapor / makale / toplantı notu] Amaç: [karar almak / hızlı okumak / sunum hazırlamak] Hedef format: [5 madde / 1 paragraf / başlıklı özet] Mutlaka dahil et: [konu 1, konu 2] Hariç tut: [tekrar, ekler, örnek detay] Okuyucu: [yönetim / ekip / genel] Metin: [metni buraya yapıştır] Kurallar: Abartılı iddia ekleme; kaynakta olmayan bilgi üretme; belirsiz noktaları Kontrol notu olarak işaretle; çıktıyı düzenlenebilir taslak olarak sun.

Bir ekip toplantısından 3 sayfalık notunuz olabilir. Amaç: ertesi gün paylaşılacak kısa özet. Promptta toplantı notu olduğunu, 8 maddelik format istediğinizi ve aksiyon, sorumlu, tarih alanlarının mutlaka yer alması gerektiğini belirtin. AI çıktısı taslak olarak paylaşılır; katılımcılar son kontrolü yapar. Bu yaklaşım, notların daha düzenli iletilmesine yardımcı olabilir.

Araştırma raporu veya uzun blog yazısında önce bölüm başlıklarına göre özet, ardından tek paragraflık genel özet isteyebilirsiniz. İki aşamalı özet, hem yapıyı hem ana fikri görmeyi kolaylaştırır. Kaynak metinde sayı, tarih veya isim varsa bunların doğruluğunu kullanıcı tarafında kontrol etmek önemlidir.

Özet teslim edilmeden önce şu sorular sorulabilir: Ana fikir kaynakla uyumlu mu? Eksik kritik bilgi var mı? AI kaynakta olmayan bir sonuç eklemiş mi? Ton abartılı mı? Belirsiz ifadeler Kontrol notu olarak işaretlenmiş mi? Bu kontrol, özeti karar metni yerine çalışma taslağı olarak kullanmanın pratik yoludur.

Özet istemeden önce: Amaç yazıldı mı? Kaynak türü belirtildi mi? Hedef format ve uzunluk net mi? Dahil/hariç kuralları var mı? Okuyucu seviyesi tanımlandı mı? Metin parçalandı mı (çok uzunsa bölüm bölüm)? Özet sonrası: Kaynakla karşılaştırma yapıldı mı? Belirsizlikler işaretlendi mi? Paylaşım öncesi son okuma yapıldı mı?

AI özetleri zaman kazandırabilir; ancak her metinde aynı doğrulukta sonuç vermeyebilir. Özellikle teknik, hukuki veya güncel veri içeren metinlerde son kontrol şarttır. Özet, kaynağın yerine geçen kesin bir belge değil; hızlı anlama ve düzenleme için başlangıç çerçevesi olarak görülmelidir. Platform ve model farklılıkları çıktıyı değiştirebilir.

Uzun metin özetlemenin pratik yolu: amacı netleştirmek, kaynak türünü ve formatı tanımlamak, dahil/hariç kurallarını yazmak, düzenlenebilir bir prompt şablonu kullanmak ve özeti paylaşmadan önce kaynakla karşılaştırmaktır. Bu adımlar, AI ile daha okunabilir ve gözden geçirilebilir özet taslakları hazırlamayı kolaylaştırır.